Co to jest AAC?

Każdy człowiek ma potrzebę i prawo do komunikowania się.

Komunikacja pozwala nam nie tylko prosić o to, czego potrzebujemy. Dzięki niej możemy odmawiać, zadawać pytania, komentować, opowiadać, wyrażać emocje i opinie, żartować, podejmować decyzje i budować relacje z innymi ludźmi.

Nie każda osoba może jednak skutecznie porozumiewać się za pomocą mowy.

W takich sytuacjach potrzebne mogą być inne sposoby komunikowania się.

Czym jest AAC?

AAC (Augmentative and Alternative Communication), czyli komunikacja wspomagająca i alternatywna, obejmuje różne sposoby komunikowania się wykorzystywane wtedy, gdy mowa nie pozwala osobie na wystarczająco skuteczne porozumiewanie się z innymi.

AAC może wspomagać mowę, kiedy osoba mówi, ale potrzebuje dodatkowych sposobów przekazywania swoich myśli, albo zastępować mowę, kiedy nie może z niej korzystać.

Nie chodzi przy tym o wybór pomiędzy mową a AAC. Człowiek może korzystać ze wszystkich dostępnych mu sposobów komunikowania się.

AAC to nie tylko obrazki i komunikator

Komunikujemy się na wiele sposobów. Możemy wykorzystywać między innymi mimikę, gesty, spojrzenie, ruchy ciała, przedmioty, zdjęcia, symbole graficzne, znaki manualne, książki i tablice komunikacyjne, pismo oraz urządzenia i aplikacje z syntezą mowy.

Jedna osoba może korzystać z kilku z tych sposobów – zależnie od sytuacji, miejsca, rozmówcy czy tego, co chce przekazać.

Liczy się nie narzędzie, ale możliwość skutecznego przekazania własnego komunikatu.

Dla kogo jest AAC?

AAC może być potrzebne osobom w różnym wieku i z bardzo różnymi potrzebami.

Nie jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mówią. Korzystają z niego również osoby posługujące się mową, jeżeli nie pozwala im ona przekazać wszystkiego, co chcą, nie zawsze jest zrozumiała dla innych lub w niektórych sytuacjach nie jest dla nich dostępna.

O potrzebie AAC nie decyduje więc sama obecność lub brak mowy.

Najważniejsze pytanie brzmi:

Czy osoba ma skuteczny sposób, aby powiedzieć innym to, co chce powiedzieć – wtedy, kiedy chce i komu chce?

Po co AAC?

Celem AAC nie jest nauczenie osoby wskazywania symbolu „pić” albo proszenia o ulubioną zabawkę.

Celem jest komunikacja.

Osoba potrzebuje możliwości powiedzenia między innymi:

• chcę,

• nie chcę,

• podoba mi się,

• nie zgadzam się,

• boli mnie,

• nie rozumiem,

• mam pytanie,

• chcę ci coś opowiedzieć,

• mam inny pomysł.

Potrzebuje również możliwości rozpoczynania rozmowy, komentowania, zadawania pytań, opowiadania o swoich doświadczeniach, wyrażania opinii, emocji i poczucia humoru.

AAC ma dawać dostęp do możliwie pełnego uczestnictwa w życiu i relacjach z innymi ludźmi.

Czy AAC hamuje rozwój mowy?

Nie.

Wprowadzenie AAC nie oznacza rezygnacji z mowy i nie wymaga czekania, aż okaże się, czy mowa się rozwinie.

Jeżeli osoba może i chce korzystać z mowy – może robić to równolegle z AAC. Komunikacja wspomagająca i alternatywna daje jej dodatkowy sposób porozumiewania się wtedy, kiedy sama mowa nie wystarcza.

Nie trzeba również „zasłużyć” na AAC ani wykazać określonych umiejętności, zanim uzyska się do niego dostęp.

Dostęp do komunikacji nie powinien być nagrodą za posiadanie innych kompetencji.

Jak rozpocząć?

Nie istnieje jedno narzędzie AAC odpowiednie dla wszystkich.

Dlatego punktem wyjścia powinna być ocena aktualnych sposobów komunikowania się osoby, jej kompetencji i potrzeb, możliwości ruchowych i sensorycznych, sposobu dostępu do narzędzia oraz środowiska, w którym na co dzień funkcjonuje.

Na tej podstawie można planować rozwiązania pozwalające osobie komunikować się możliwie skutecznie i niezależnie.

Samo przekazanie książki komunikacyjnej czy uruchomienie aplikacji nie wystarczy. Osoba potrzebuje partnerów komunikacyjnych, którzy potrafią zauważać jej komunikaty, odpowiadać na nie oraz pokazywać, jak można korzystać z dostępnych sposobów komunikowania się.

Dlatego bliscy i inne osoby z najbliższego otoczenia są nieodłączną częścią procesu rozwijania komunikacji.

Każdy ma coś do powiedzenia.

AAC ma sprawić, aby osoba miała sposób, by to powiedzieć – i została usłyszana.